Урындар, рельеф һәм киңлектәр
«Урал-батыр» эпосының бөтә киңлектәре 4 ҡатламға бүленгән: Көньяҡ Уралдың реаль йылғалары һәм түбәләренән алып мифологик изге киңлектәргә тиклем.
Йәнбирҙе менән Йәнбикә йорто
Йәнбирҙе менән Йәнбикә йорто
Тәүбабалар Йәнбирҙе менән Йәнбикә йәшәгән исемһеҙ яҡшы урын. Бында уларҙың улдары Урал менән Шүлгән тыуа һәм үҫә. Эпос текстында ойошло...
Юл айырымы
Юл айырымы
Урал менән Шүлгән туғандар юл айырымында айырыла, еңел һәм ауыр юл араһынан һайлай. Эпоста әхлаҡи һайлау символик нөктәһе.
Ҡатил батша иле
Ҡатил батша иле
Урал-батыр юлында үтеп сыҡҡан ҡаты ҡулланы хаким Ҡатилдың иле. Эпос текстында аныҡ географик билдәләр бирелмәгән.
Йылан батшалығы (Ҡаһҡаһа иле)
Йылан батшалығы (Ҡаһҡаһа иле)
Йылан батшаһы Ҡаһҡаһаның ер аҫты/һыу аҫты батшалығы. Урал-батыр менән Зәрҡум Самрау донъяһының асҡыстарын эҙләп бында эләгә.
Әзрәҡә һарайы
Әзрәҡә һарайы
Дейеүҙәр хакимы Әзрәҡәның һарайы. Бында уҡ әсирҙәрҙең яҙмышы хәл ителгән майҙан — көрәш урыны урынлашҡан.
Йәншишмә
Йәншишмә
Һыуы мәңгелек бирә торған шишмә. Урал-батыр уны таба, ләкин үҙе эсмәй, ерҙе мәңге тере итер өсөн шишмә һыуы менән сылата.
Дейеү кәүҙәләренән барлыҡҡа килгән тауҙар
Дейеү кәүҙәләренән барлыҡҡа килгән тауҙар
Урал-батыр киҫкән дейеүҙәр кәүҙәләренән барлыҡҡа килгән тауҙар. Иң бейеге — хаким Әзрәҡә кәүҙәһенән. Эпос текстында хәҙерге аныҡ исемдәр...
Ағыулы күлдәр
Ағыулы күлдәр
Ҡалған дейеүҙәр йәшеренгән, һыуын ағыулаған күлдәр. Урал-батыр, кешеләрҙе үҙ ғүмере хисабына ҡотҡарып, уларҙы эсеп бөтөрә.
Сәмрау батшалығы
Сәмрау батшалығы
Ҡоштар батшаһы Сәмрау идара иткән күктәге ҡояшлы батшалыҡ. Бында Һомай менән Айһылыу йәшәй. Яҡтылыҡ, ҡояш һәм ҡоштар киңлеге — географик...
Урта донъя
Урта донъя
Йәнбирҙе менән Йәнбикә йәшәгән, эпостың төп ваҡиғалары барған кешеләр донъяһы. Киләсәк Көньяҡ Уралдың биләмәһе — көрәш, һайлау һәм...
Аҫҡы донъя
Аҫҡы донъя
Йыландар менән дейеүҙәр йәшәгән һыу аҫты һәм ер аҫты киңлеге. Дейеүҙәр еңелгәндән һуң Шүлгән киткән ҡараңғылыҡ, хаос һәм һыу урыны.
Шүлгәнташ
Шүлгәнташ
Палеолит рәсемдәре булған билдәле карст мәмерйәһе. Эпоста — Шүлгән йәшеренгән, һыу аҫты/ер аҫты донъяһына инеү урыны.
Ағиҙел
Ағиҙел
Башҡортостандың иң ҙур йылғаһы, оҙонлоғо 1430 км самаһы, Әбәләк тау тыҙмаһынан башлана. Эпоста Уралдың улы Иҙел тарафынан асыла һәм уның...
Яйыҡ (Урал) йылғаһы
Яйыҡ (Урал) йылғаһы
Евразияның иң ҙур йылғаларының береһе, оҙонлоғо 2428 км самаһы. Эпоста Урал-батырҙың улы Яйыҡ менән бәйле, уға исемен биргән.
Нөгөш йылғаһы
Нөгөш йылғаһы
Аҡиҙел йылғаһының ағымдашы, оҙонлоғо 235 км самаһы. Эпоста Урал-батырҙың улы Нөгөш менән бәйле.
Һаҡмар йылғаһы
Һаҡмар йылғаһы
Урал йылғаһының ағымдашы, оҙонлоғо 798 км самаһы. Эпоста Шүлгәндең улы Һаҡмар менән бәйле.
Урал тауҙары
Урал тауҙары
Европа менән Азияны айырған, Көньяҡ Урал буйлап һуҙылған тау системаһы. Аныҡ координаталары булмаған дөйөм тау массиве — айырым сыңдарҙы...
Ямантау
Ямантау
Көньяҡ Уралдың иң бейек нөктәһе (1640 м). Айырым тикшеренеүселәр фарзына күрә, дейеү Әзрәҡә кәүҙәһенән барлыҡҡа килгән тауға тап килә,...
Иремәл
Иремәл
Бейеклеге 1582 м булған тау. Тикшеренеүселәр эпос контекстында телгә ала, ләкин «Урал-батыр» сюжеты менән тура текстуаль бәйләнеш билдәләнмәгән.
Маргиана
Маргиана
Алгы Азиялағы боронғо бронза быуат цивилизацияһы. Л.А. Ямаева фарзына күрә — хаким Ҡатил иленең мөмкин тарихи-географик прототибы.