Эпос персонаждары
16 «Урал-батыр» башҡорт эпосының персонаждары уларҙың роле, символикаһы, генеалогияһы һәм тикшеренеү гипотезалары менән.
Урал батыр
Урал батыр
Эпостың төп геройы, ерҙәр тыуҙырыусы һәм халыҡты һаҡлаусы
Тәүбабалар Йәнбирҙе менән Йәнбикәнең кинйә улы. Үлемде еңеү өсөн Йәншишмә — Тере һыу эҙләргә китә. Дейеүҙәрҙе еңә, ерҙе Тере...
Шүлгән
Шүлгән
Уралдың өлкән ағаһы, антагонист, ер аҫты/һыу аҫты донъяһы хакиме
Йәнбирҙенең өлкән улы. Атаһының тыйыуын боҙа, еңел юлды һайлай һәм дейеүҙәр яғына сыға. Дейеүҙәр еңелгәндән һуң Шүлгәнташ...
Һомай
Һомай
Самрауҙың ҡыҙы, ҡош-ҡыҙ, Урал-батырҙың ҡатыны
Яҡтылыҡ, ҡояш һәм аҡыл символы. Урал-батырға ҡанатлы Аҡбуҙат аты менән алмас ҡылысты бирә.
Аҡбуҙат
Аҡбуҙат
Ҡанатлы батыр аты (толпар)
Донъялар араһындағы юлбашсы, һауала оса, һыу аҫтында йөҙә. Урал-батырҙың тоғро аты.
Йәнбирҙе
Йәнбирҙе
Урал менән Шүлгәндең атаһы, тәүата
Яҡшы тәбиғәт закондары буйынса йәшәгән тәүге кеше. Үлтерелгән хайуандарҙың ҡанын эсеүгә тыйыу индерә, уны Шүлгән боҙа.
Йәнбикә
Йәнбикә
Урал менән Шүлгәндең әсәһе, тәүана
Йәнбирҙенең ҡатыны, кешеләрҙең олатабикәһе. Ире менән бергә улдарын һунарға һәм тормош ҡағиҙәләренә өйрәтә.
Самрау
Самрау
Күк ҡоштар батшалығы хакиме
Ҡоштар батшаһы, Юғары донъя хужаһы. Һомай менән Айһылыуҙың атаһы. Уның батшалығы — тыныслыҡ һәм ғәҙеллек хөкөм һөргән утопик донъя.
Айһылыу
Айһылыу
Самрауҙың айҙан булған ҡыҙы
Самрау батшаның ҡыҙы, ҡош-ҡыҙ. Эпостың кайһы бер варианттарында Шүлгәндең ҡатыны була.
Ҡаһҡаһа
Ҡаһҡаһа
Йыландар батшаһы
Көслө йылан батшаһы. Сихырлы таяғы бар. Урал-батыр Самрау донъяһының асҡыстарын алыр өсөн уны еңә.
Әзрәҡә
Әзрәҡә
Дейеүҙәр батшаһы
Төп дошман, дейеүҙәр һәм яуыз көстәр хужаһы, кешеләр менән Самрауҙың дошманы. Урал-батыр уны үлтерә, кәүҙәһенән тау (Ямантау)...
Зәрҡум
Зәрҡум
Урал-батырҙың ике яҡлы юлдашы — бер саҡ ярҙам итә, бер саҡ уға ҡаршы эш итә
Урал-батыр юлында осратҡан образ. Урал менән бергә Ҡаһҡаһаның йылан батшалығына эләгә. Һуңынан Әзрәҡә һарайында Шүлгән яғында...
Ҡатил
Ҡатил
Урал үтеп сыҡҡан илдәрҙең береһенең яуыз хакиме
Урал-батыр юлында эләккән илдең хакимы. Урал Ҡатилдың көстәрен еңә һәм уның ҡыҙы менән осраша.
Иҙел
Иҙел
Урал-батыр менән Һомайҙың улы
Батыр, атаһы эшенең дауамсыһы. Ҡылыс менән тауҙарҙы киҫеп, үҙ хөрмәтенә аталған йылғаның — Иҙелдең (Аҡиҙел) башланғысын аса.
Яйыҡ
Яйыҡ
Урал-батырҙың улы
Батыр. Уның эштәре Яйыҡ (Урал) йылғаһын тыуҙыра.
Нөгөш
Нөгөш
Урал-батырҙың улы
Батыр. Уның батырлыҡтары Нөгөш йылғаһына башланғыс бирә.
Һаҡмар
Һаҡмар
Урал-батыр менән Һомайҙың улы
Батыр, Урал-батыр менән Һомайҙың улы. Уның эштәре Һаҡмар йылғаһына башланғыс бирә.