«Урал-батыр» эпосы донъяһы
Урал мифологик системаһының алты үлсәме: тәүаталарҙан һәм өс донъянан алып мәңгелек фәлсәфәүи концепцияларына тиклем.
Эпос персонаждары
Урал батыр
Урал батыр
Эпостың төп геройы, ерҙәр тыуҙырыусы һәм халыҡты һаҡлаусы
Тәүбабалар Йәнбирҙе менән Йәнбикәнең кинйә улы. Үлемде еңеү өсөн Йәншишмә — Тере һыу эҙләргә китә....
Шүлгән
Шүлгән
Уралдың өлкән ағаһы, антагонист, ер аҫты/һыу аҫты донъяһы хакиме
Йәнбирҙенең өлкән улы. Атаһының тыйыуын боҙа, еңел юлды һайлай һәм дейеүҙәр яғына сыға. Дейеүҙәр...
Һомай
Һомай
Самрауҙың ҡыҙы, ҡош-ҡыҙ, Урал-батырҙың ҡатыны
Яҡтылыҡ, ҡояш һәм аҡыл символы. Урал-батырға ҡанатлы Аҡбуҙат аты менән алмас ҡылысты бирә.
Аҡбуҙат
Аҡбуҙат
Ҡанатлы батыр аты (толпар)
Донъялар араһындағы юлбашсы, һауала оса, һыу аҫтында йөҙә. Урал-батырҙың тоғро аты.
Йәнбирҙе
Йәнбирҙе
Урал менән Шүлгәндең атаһы, тәүата
Яҡшы тәбиғәт закондары буйынса йәшәгән тәүге кеше. Үлтерелгән хайуандарҙың ҡанын эсеүгә тыйыу индерә, уны...
Йәнбикә
Йәнбикә
Урал менән Шүлгәндең әсәһе, тәүана
Йәнбирҙенең ҡатыны, кешеләрҙең олатабикәһе. Ире менән бергә улдарын һунарға һәм тормош ҡағиҙәләренә өйрәтә.
Урындар һәм Прототиптар
Йәнбирҙе менән Йәнбикә йорто
Йәнбирҙе менән Йәнбикә йорто
Тәүбабалар Йәнбирҙе менән Йәнбикә йәшәгән исемһеҙ яҡшы урын. Бында уларҙың улдары Урал менән Шүлгән тыуа һәм үҫә....
Юл айырымы
Юл айырымы
Урал менән Шүлгән туғандар юл айырымында айырыла, еңел һәм ауыр юл араһынан һайлай. Эпоста әхлаҡи һайлау символик нөктәһе.
Ҡатил батша иле
Ҡатил батша иле
Урал-батыр юлында үтеп сыҡҡан ҡаты ҡулланы хаким Ҡатилдың иле. Эпос текстында аныҡ географик билдәләр бирелмәгән.
Йылан батшалығы (Ҡаһҡаһа иле)
Йылан батшалығы (Ҡаһҡаһа иле)
Йылан батшаһы Ҡаһҡаһаның ер аҫты/һыу аҫты батшалығы. Урал-батыр менән Зәрҡум Самрау донъяһының асҡыстарын эҙләп бында эләгә.
Әзрәҡә һарайы
Әзрәҡә һарайы
Дейеүҙәр хакимы Әзрәҡәның һарайы. Бында уҡ әсирҙәрҙең яҙмышы хәл ителгән майҙан — көрәш урыны урынлашҡан.
Йәншишмә
Йәншишмә
Һыуы мәңгелек бирә торған шишмә. Урал-батыр уны таба, ләкин үҙе эсмәй, ерҙе мәңге тере итер өсөн шишмә һыуы менән сылата.
Мифологик концепттар
Тормош һәм үлем
Урал Үлемдең барлығы тураһында әсир ҡарттан белә. Уның артабанғы бөтә мотивацияһы — Үлемде еңеү, Йәншишмәне табыу.
Мәңгелек
Урал Йәншишмәне таба, ләкин һыуҙы үҙе эсмәй. Уның менән ерҙе сылата. Физик яҡтан үлә — ләкин уның кәүҙәһе тауға, исеме тауҙарҙың...
Һыу
Һыу бер нисә төп контекста осрай: Йәншишмә — мәңгелек шишмәһе; дейеүҙәр ойошторған туфан; Урал эскән ағыулы күлдәр; улдары аҙат иткән йылғалар.
Тормош һыуы (Йәншишмә)
Мәңгелек бирә торған тере шишмә. Урал уны таба, ләкин ергә бирә.