Фәнни асыҡлыҡ һәм дөрөҫлөк кимәле
«Урал-батыр» проектының төп академик принцибы: гипотезаны ҡануни факт итеп бирмәү.
Атластың бөтә белем базаһы дөрөҫлөктөң 6 кимәленә бүленә (ConfidenceLevel), улар төҫ менән билдәләнгән һәм теләһә ниндәй биттә ҡарау өсөн асыҡ.
Эпос тексты
Эпостың фольклор текстарында тура килгән раҫлаулар һәм сюжет факттары (М.А. Буранғоловтың 1910 йылғы яҙмаһы һәм академик башҡорт һәм рус баҫмалары).
- Урал-батыр менән Шүлгән — тәүата Йәнбирҙе менән Йәнбикәнең улдары.
- Һомай — ҡоштар батшаһы Самрауҙың һәм күк Ҡояш әсәһенең ҡыҙы.
- Аҡбуҙат аты һәм булат ҡылыс күк тимерсеһендә эшләнгән һәм һыу батшалығынан алынған.
Фәнни тикшеренеү
Эпостың йәшәйеш тарихы, яҙылыуы, текстологияһы һәм лингвистикаһы буйынса рецензияланған фольклорсы баҫмалары һәм академик хеҙмәттәр менән раҫланған факттар.
- Тәүге яҙма фиксация М.А. Буранғолов тарафынан 1910 йылда Ғәбит Арғынбаев һәм Хәмит Әлмөхәмәтов сәсәндәренән алынған.
- Эпостың сюжет төҙөлөшө төрки эпосының архаик космогоник ҡатламына ҡарай.
- А.И. Харисов һәм Г.Б. Хөсәйенов редакцияһында 1977 йылғы текстың академик баҫмалары.
Тарихи / Археологик сығанаҡ
Археологик ҡаҙыу эштәре, Көньяҡ Урал мәмерйәләрен һәм тауҙарын натур тикшереү, шулай уҡ тарихи топонимика менән раҫланған фекерҙәр.
- Шүлгән-Таш (Ҡапова) мәмерйәһендә палеолит осоро таш рәсемдәре бар (А.В. Рюмин, О.Н. Бадер, В.Е. Щелинский тикшеренеүҙәре).
- Ағиҙел, Яйыҡ, Нөгөш, Һаҡмар йылғалары ысынлап та Көньяҡ Урал территорияһы буйлап аға һәм Уралдың улдары менән ейәндәренең исемдәре менән тап килә.
- Шүлгән-Таш ҡурсаулығының GPS-координаттары картографик хеҙмәттәр (OpenStreetMap) тарафынан раҫланған.
Интерпретация
Тикшеренеүселәр мөхитендә ҡабул ителгән эпостың символикаһы, аллегорияһы һәм фәлсәфәүи мәғәнәләре аңлатмалары. Бейджҡа баҫҡанда тәүсығанаҡ һәм альтернатив ҡараштар менән Claim Modal асыла.
- Шүлгән тәүге һыу хаосын һәм емереүсе көстө сағылдыра.
- Урал-батырҙың «йән һыуын» эсеүе һәм уны тәбиғәткә сәсеүе — ерҙең мәңгелеге өсөн үҙен ҡорбан итеүҙең символы.
- Айһылыу менән Һомай — башҡорт космогонияһында Ай менән Ҡояштың кәүҙәләнеше.
Гипотеза
Сығанаҡтарҙа 100% раҫланмаған йәки фәнни бәхәстәр тыуҙырған тикшеренеүселәр фаразы (мәҫәлән, мифик объекттарҙы реаль урындар менән сағыштырыу).
- Самрау батшаһының күк аҫты иленең Ике йылға арауығы йәки Маргиана боронғо мәҙәниәттәре менән сағыштырылыуы (Л.А. Ямаева гипотезаһы).
- Ҡатил батшалығын прото-дравид йәки ассирия дәүләттәре менән тиңләштереү.
- Йәншишмә йән сығанағын Иремель тау сылбыры районында урынлаштырыу.
Мифологик ҡатлам
Эпостың мифопоэтик донъяһы элементтары, географик йәки тарихи донъяға проекция булырға дәғүә итмәй (изге киңлектәр, тылсымлы атрибуттар, дейеүҙәр).
- Самрауҙың Күк батшалығындағы хрусталь һарайы.
- Дейеүҙәрҙең һәм 12 башлы Ҡаһҡаһа йыланының ер аҫты батшалығы.
- Йәнбирҙенең ямғыр саҡырған һәм рухтарға буйһондорған тылсымлы таяғы.
Теләһә ниндәй гипотезаның тәүсығанағын нисек тикшерергә?
Теләһә ниндәй персонаж, урын йәки концепт карточкаһында бейджылар INTERPRETATION и HYPOTHESIS баҫырға була. Уларға баҫҡанда асыла Claim Modal («Ни өсөн беҙ шулай тип уйлайбыҙ?»), унда абруйлы сығанаҡ, бит һаны, цитата авторы һәм альтернатив ҡараштар күрһәтелгән.